Sofiya Belousova: Over symboliek, vertrouwen en de kunst van de bodysuit

Sofiya Belousova’s weg naar het tatoeëren leidde haar door de mode, interieurarchitectuur en design. In dit interview bespreekt ze de persoonlijke betekenis achter grootschalig werk, de relaties die ze in de jaren van het tatoeëren heeft opgebouwd, en de rol van massief zwart in een compositie.

1. Wanneer besefte je voor het eerst dat tatoeëren het pad was dat je wilde bewandelen?

Kunst was altijd een constante in mijn leven, maar het tatoeëren kwam eigenlijk pas relatief laat in mijn leven. Ik groeide op in Rusland, waar ik veel tijd besteedde aan tekenen en tijdens mijn schooltijd avondlessen volgde aan een architectuuruniversiteit. Toen ik naar het Verenigd Koninkrijk verhuisde, richtte ik me aanvankelijk op mode, daarna op kunst en design, en uiteindelijk studeerde ik aan de universiteit Interieurarchitectuur. Ik hield van creatief bezig zijn, maar op dat moment geloofde ik niet echt dat ik met alleen kunst een duurzaam beroep kon vinden.

Na mijn studie werkte ik in het interieurdesign en startte ik later een bedrijf in woontextiel, waar ik alles ontwierp, van de producten zelf tot de branding en de website. Toen kwam COVID, het werd steeds moeilijker om het bedrijf te laten groeien, en ik merkte dat ik opnieuw moest nadenken over wat ik eigenlijk wilde doen. Ik werkte als freelancer in grafisch en webdesign om in mijn onderhoud te voorzien en voor mijn zoon te zorgen, maar ik wist dat ik iets creatiever vervullends wilde.

Rond die tijd liet mijn vriend J Becerra mijn rug tatoeëren, hij is de eigenaar van de studio waar ik nu werk. Ik vertelde hem dat ik me onzeker voelde over mijn toekomst en dat ik iets artistieks wilde doen, maar toch voor mezelf wilde blijven werken. Hij keek me gewoon aan en vroeg: “Waarom tatoeëer je niet?”

En ik had oprecht geen antwoord.

Ik was altijd dol geweest op tatoeages, bezocht conventies en voelde me aangetrokken tot de industrie en de mensen die erin werkten, maar om de een of andere reden had ik nooit overwogen om zelf te gaan tatoeëren. Maar toen hij het zei, kon ik er niet meer mee ophouden. Opeens leek het ongelooflijk logisch: het combineerde kunst, onafhankelijkheid, voortdurende creatieve ontwikkeling en een gemeenschap waar ik me al thuis voelde.

Uiteindelijk vroeg ik J Becerra of ik in de studio kon gaan leren. Er was op dat moment eigenlijk geen ruimte voor een andere leerling, dus ik stuurde hem een lijst met alle redenen waarom ik een waardevolle aanwinst voor het team zou zijn en vertelde hem dat ik bereid was om van Hertfordshire naar Ipswich te verhuizen om het te laten slagen. Ze zeiden ja, en binnen een paar weken was ik verhuisd en begon ik mijn leertraject.

Als ik er nu op terugkijk, was tatoeëren niet iets wat ik altijd al van plan had gehad. Het was eerder zo dat ik jarenlang had uitgezocht wat ik allemaal nodig had van een carrière, en toen plotseling besefte dat er één beroep was dat alles bevatte.

“Voor mij moet de symboliek in de eerste plaats leesbaar zijn voor de persoon die het draagt.”

— Sofiya Belousova

2. Je doet onderzoek naar mythologie en symboliek voor je ontwerpen, vooral voor fullbody-tatoeages. Is er een mythe of symbool dat steeds terugkomt in je werk?

Ik doe uitgebreid onderzoek naar mythologie en symboliek, maar vaak wordt dat onderzoek gestimuleerd door wat mijn klanten bij me brengen en de betekenissen die ze persoonlijk aan bepaalde symbolen toekennen. Ik ben eigenlijk veel meer geïnteresseerd in de persoonlijke relatie die iemand met een symbool, element of personificatie opbouwt, dan in het strikt beperken van de historische betekenis ervan. Voor mij moet de symboliek in de eerste plaats leesbaar zijn voor de persoon die het draagt.

Dat gezegd, zijn er absoluut terugkerende thema's waar ik me van nature naar toe voel getrokken. Transformatie, bescherming, dood en wedergeboorte, identiteit, kracht en liminaliteit komen in verschillende vormen in mijn werk voor. Het zijn brede ideeën, maar ze kunnen worden uitgedrukt in een enorme verscheidenheid aan beeldtalen.

Met name bij fullbody-tatoeages is de terugkerende gedachte waar ik het meest om geef empowerment. Ik wil dat iemand zich krachtig voelt door het ontwerp dat ze dragen, wat dat specifiek voor hen ook al moge betekenen. Voor de één kan dat puur komen door abstract zwartwerk en de manier waarop de vormen met het lichaam interageren en het vormgeven. Voor iemand anders kan het geworteld zijn in mythologie, een bepaalde bloem, een vogel, een dier of een ander symbool dat een zeer persoonlijke betekenis draagt.

Soms ontwerp ik echter fullbody-tatoeages zonder een specifiek persoon in gedachten te hebben. In die gevallen wordt de symbolische taal onvermijdelijk persoonlijker voor mij. Ik heb de neiging om te putten uit wat ik op dat moment in mijn eigen leven ervaar of verwerk — wat mij op dat moment krachtig zou laten voelen, welk verhaal ik op dat moment aan het beleven ben, en wat mij zou laten voelen gezien of begrepen door mijn eigen ontwerp. Die ontwerpen worden bijna een verslag van waar ik psychologisch en emotioneel stond toen ik ze maakte.

Dus ik denk niet dat er één specifieke mythe of symbool is waar ik steeds naar terugkeer. Het is eerder dat empowerment de draad is die door het werk loopt, en mythologie en symboliek enkele van de talen zijn die ik gebruik om het uit te drukken.

3. Wat is er moeilijk aan grote projecten zoals fullbody-tatoeages of zeer grote stukken?

Voor mij is het belangrijkste — en waarschijnlijk ook het meest uitdagende — deel al vóór het tatoeëren zelf begint. Het is ervoor zorgen dat mijn klant en ik echt op één lijn zitten.

Een fullbody-tatoeage is een langdurige toewijding, die vaak meerdere jaren beslaat, dus die afstemming moet zowel professioneel als persoonlijk aanwezig zijn. We moeten goed met elkaar kunnen communiceren, een beschrijvende taal vinden waarmee we het ontwerp samen kunnen ontwikkelen, en erop kunnen vertrouwen dat we begrijpen in welke richting we gaan. Die eerste gesprekken en sessies zijn ongelooflijk belangrijk, omdat ze het fundament leggen waaruit alles verder groeit.

Er is ook een zeer persoonlijk aspect aan het urenlang werken aan iets. In zekere zin maak ik wanneer ik een fullbody-tatoeage begin een nieuwe vriend die ik de komende jaren elke maand zal zien. Ik word een vaste aanwezige in het leven van die persoon. Soms vertrouwen ze me hun gedachten en verhalen toe, en ik vertrouw hen de mijne toe. Andere keren is wat ze nodig hebben van die afspraak gewoon een plek waar ze stil kunnen zijn. Hoe dan ook, je deelt een aanzienlijke hoeveelheid tijd en gaat samen door een zeer fysiek proces, dus de relatie en het vertrouwen daarin zijn voor mij van enorm belang.

Dan zijn er nog de technische uitdagingen. Je ontwerpt op een driedimensionaal lichaam dat beweegt en in de jaren waarin je eraan werkt ook kan veranderen. Je moet veel verder kijken dan het gebied dat direct voor je ligt en anticiperen waar lijnen en vormen uiteindelijk naartoe zullen reizen, hoe verschillende secties met elkaar zullen verbinden, en hoe de hele compositie zal werken zodra deze is voltooid. Ik begin meestal met het bovenlichaam en werk naar buiten toe, dus die eerste sessies gaan ook over afstemming in een andere zin: precies vaststellen hoe het ontwerp bij dat specifieke lichaam past voordat we beginnen met diepte aan te brengen en het verder te ontwikkelen.

Consistentie over tijd is een andere uitdaging. Als ik maandelijks aan verschillende secties van een stuk werk, moet ik ervoor zorgen dat mijn technieken, inkt, aanpak en beeldtaal consistent blijven, zodat iets dat over twee jaar is gemaakt nog steeds als één samenhangend stuk wordt gezien in plaats van een verzameling losse sessies.

En tot slot is er de praktische toewijding van ons beiden. Ik heb ongelooflijk veel geluk gehad met mijn klanten, omdat mensen die mij benaderen voor fullbody-tatoeages over het algemeen begrijpen wat ze op zich nemen. Ik houd mijn tarieven gedurende hun project gelijk en probeer regelmatige sessies betaalbaar te houden, omdat voor mij de continuïteit van het werk veel belangrijker is dan zoveel mogelijk verdienen aan een individuele afspraak.

Uiteindelijk weten geen van ons precies waar ons leven over twee jaar zal zijn wanneer we beginnen. We leggen onze tijd, ons vertrouwen en onze middelen in iets dat we samen willen voltooien. Ik denk dat die onzekerheid, en het vertrouwen dat daarvoor nodig is, waarschijnlijk de grootste uitdaging is en ook een van de meest betekenisvolle onderdelen van het werken op deze schaal.

4. Is er een artiest, tatoeëerder of andere creatieve persoon die je werk aanzienlijk heeft beïnvloed?

Absoluut. Ik heb ongelooflijk veel geluk gehad, vooral in de beginfase van mijn carrière, om te leren in een studio waar ik omringd was door uiterst getalenteerde artiesten die echte vrienden én mentoren werden. Kat Abdy en J Becerra in het bijzonder hebben waarschijnlijk de grootste directe invloed gehad op de tatoeëerder die ik tot nu toe ben geworden.

Ze waren erbij toen ik mijn begrip van tatoeëren vanaf de grond opbouwde, dus hun invloed gaat veel verder dan me technische vaardigheden leren. Ze hebben geholpen mijn manier van denken over compositie, techniek, visuele hiërarchie en wat er echt toe doet in een ontwerp vorm te geven. Zelfs nu zijn ze nog steeds mensen bij wie ik om advies kan vragen, met wie ik ideeën kan uitwisselen en waarmee ik kan samenwerken. Ik ben daar ongelooflijk dankbaar voor, omdat ik denk dat de omgeving waarin je iets leert onvermijdelijk deel uitmaakt van het fundament van hoe je het beoefent.

Daarnaast word ik voortdurend beïnvloed door andere artiesten. Het hoeft niet per se iemand te zijn wiens beeldtaal op de mijne lijkt. Een artiest die op een compleet andere schaal of in een andere stijl werkt, kan een onberispelijke techniek hebben waarvan ik kan leren; iemand anders kan een ongelooflijk begrip hebben van toonwaarden en diepte, of een ongebruikelijke aanpak van compositie en vorm. Ik denk dat de tatoeagegemeenschap als geheel een enorme bron van inspiratie is, en ik wil nooit op een punt komen waarop ik niet meer met nieuwsgierigheid naar het werk van anderen kijk.

Veel van mijn invloed komt ook van buiten het tatoeëren, met name uit de architectuur. Wanneer ik reis, fotografeer ik voortdurend gebouwen, gevels, fresco's, ornamenten en structurele details. Mijn telefoon zit vol met foto's van dingen die waarschijnlijk totaal ongerelateerd lijken aan tatoeëren, maar uiteindelijk vindt een fragment van een vorm, ritme of compositie zijn weg in de manier waarop ik ontwerp.

Hoewel Kat en J ongetwijfeld mijn sterkste directe invloeden zijn geweest als tatoeëerder, is inspiratie voor mij veel breder dan dat. Ik denk dat als je goed blijft kijken, er bijna overal iets te leren valt.

5. Welk stuk kostte je de meeste sessies? Hoe lang was dat in totaal?

Dat was waarschijnlijk de eerste volledige fullbody-tatoeage die ik voltooide. Het is eigenlijk best moeilijk om het exacte aantal sessies te berekenen, omdat we er ongeveer drie jaar lang consequent aan hebben gewerkt, meestal één of twee sessies per maand, waarbij elke sessie ongeveer vijf tot zes uur duurde.

In totaal was dat dus waarschijnlijk honderden uren tatoeëren. Bij projecten op die schaal denk ik na een tijdje bijna niet meer in termen van individuele sessies. Ze worden een voortdurend proces dat geleidelijk evolueert, totdat je op een dag even afstand neemt en beseft dat je samen een hele fullbody-tatoeage hebt gemaakt.

“Schilderen is hoe ik met mezelf omga.”

— Sofiya Belousova

6. Hoe ver heeft iemand gereisd om door jou te laten tatoeëren?

Ik heb verschillende klanten gehad die vanuit de VS en Canada kwamen, wat geografisch gezien waarschijnlijk het verst is. Ik heb ook regelmatig mensen uit heel Europa, waaronder Zwitserland en Duitsland, bij me komen.

Een van de grootste toewijdingen kwam echter van de klant waarmee ik aan mijn eerste voltooide fullbody-tatoeage werkte. Ze reisde oorspronkelijk binnen het VK voor onze sessies, maar omdat we aan een dergelijk grootschalig, langdurig project werkten, besloot ze uiteindelijk te verhuizen — letterlijk aan de overkant van de straat van de studio — zodat ze regelmatig voor sessies kon komen. Gezien we ongeveer drie jaar aan de fullbody-tatoeage hebben gewerkt, was dat een vrij buitengewoon niveau van toewijding!

7. Je schildert ook. Hoe verhoudt schilderen voor jezelf zich tot het ontwerpen van een tatoeage voor iemand anders?

Schilderen en tatoeëren nemen voor mij heel andere ruimtes in. Tatoeëren is inherent relationeel, terwijl schilderen waarschijnlijk een van de meest naar binnen gekeerde dingen is die ik doe.

Wanneer ik schilder, zijn er zeer weinig externe beperkingen. Ik hoef niet rekening te houden met iemands anatomie, identiteit, voorkeuren of de praktische vereisten om iets te creëren dat permanent op een ander persoon zal leven. In plaats daarvan wordt schilderen een proces van ontdekking. Ik vraag mezelf waar ik op dat specifieke moment emotioneel en mentaal sta, wat ik probeer te begrijpen, of misschien wat ik probeer te belichamen, en zoek vervolgens naar een beeld dat dit kan uitdrukken.

Ik ben bijzonder aangetrokken tot het schilderen van vrouwen, en vaak is de aanwezigheid die ik probeer te creëren even belangrijk voor mij als het onderwerp zelf. Soms begin ik met de interesse om een bepaalde technische vaardigheid te verkennen, vooral omdat schilderen nog steeds iets is dat ik actief aan het ontwikkelen ben, maar onvermijdelijk wordt het proces veel persoonlijker dan dat.

Zodra ik begin met het uitwerken van de details, wordt schilderen bijna meditatief. Urenlang opgaan in een beeld geeft me de tijd om naar binnen te gaan, te reflecteren en te verwerken wat mij aanvankelijk ertoe aanzette om het te creëren. In die zin is het voltooide schilderij belangrijk, maar alles wat intern gebeurt terwijl ik het maak is dat ook belangrijk is.

Tatoeëren vraagt iets anders van me omdat het bestaat in de overlap tussen mezelf en een ander persoon. Het is samenwerkend, zelfs wanneer ik volledige creatieve vrijheid krijg, omdat het werk nog steeds moet reageren op de persoon die het zal dragen — hun lichaam, hun identiteit en alles wat ze in het proces meebrengen. Mijn beeldtaal is er, maar die komt in contact met die van iemand anders.

Ik denk dat het eenvoudigste onderscheid is dat tatoeëren voor mij deels gaat over hoe ik met andere mensen omga. Schilderen is hoe ik met mezelf omga.

8. Denk je dat tatoeages nog steeds dezelfde betekenis hebben als decennia geleden, of is hun culturele betekenis veranderd?

Ik ben waarschijnlijk niet de beste persoon om een definitieve vergelijking te maken, omdat ik pas bijna zes jaar tatoeër. Ik werkte decennia geleden niet in de industrie, dus alles wat ik zou zeggen over hoe de tatoeagecultuur toen aanvoelde, zou onvermijdelijk gebaseerd zijn op wat ik van anderen heb geleerd in plaats van op iets wat ik zelf heb ervaren.

Waar ik wel over kan spreken is iets wat ik nu interessant vind aan tatoeëren, namelijk de hoeveelheid vrijheid die mensen lijken te ervaren, zowel in het toekennen van hun eigen betekenis aan wat ze dragen als in het denken over hun lichaam als geheel.

Historisch gezien heeft veel tatoeage-imagerie vastgestelde betekenissen gedragen, of die nu kwamen van specifieke culturen, gemeenschappen, tradities of subculturen. Die geschiedenissen zijn belangrijk, en ik denk dat het begrijpen waar imagerie vandaan komt ertoe doet. Maar wat mij nu interesseert aan tatoeëren is dat mensen niet noodzakelijkerwijs vinden dat een symbool alleen maar moet betekenen wat ze erover verteld hebben.

De betekenis van een tatoeage kan worden beïnvloed door geschiedenis zonder er volledig door gedicteerd te worden. Mensen brengen hun eigen ervaringen, associaties en herinneringen mee naar imagerie, en soms kan iets voor een persoon enorme betekenis hebben om redenen die voor iemand anders volkomen onleesbaar zouden zijn.

Nog iets wat ik steeds vaker merk in mijn eigen praktijk is dat mensen met een veel breder visueel plan voor ogen komen bij het laten tatoeëren, al vanaf het begin. Ik heb klanten gehad met weinig of zelfs helemaal geen bestaande tatoeages die bij mij kwamen om een bodysuit te laten beginnen. In plaats van losse stukken te verzamelen en de beschikbare ruimte geleidelijk op te vullen, denken ze al over hun lichaam als één compleet geheel — hoe het ontwerp eroverheen zal vloeien, hoe de verschillende delen zich tot elkaar verhouden en welke algehele beeldtaal er uiteindelijk zal ontstaan.

Misschien is dat een van de culturele verschuivingen waar ik vanuit mijn eigen ervaring over kan vertellen: het lijkt steeds meer geaccepteerd te worden dat mensen het lichaam zelf als canvas zien, in plaats van enkel als een plek om losse ontwerpen te verzamelen. Voor het soort grootschalige werk dat ik doe, is dat een bijzonder interessante ontwikkeling om te zien.

“Voor mij is zwart een compositorische taal.”

— Sofiya Belousova

9. Zijn conventies nog steeds de moeite waard?

Tegen de tijd dat ik als artiest begon met het bezoeken van conventies, zeiden mensen al dat conventies niet meer waren wat ze ooit waren en vroegen ze zich af of het nog steeds de moeite waard was om erheen te gaan. Ik heb eigenlijk niet de ervaring om dat te vergelijken. Ik heb conventies alleen maar gekend zoals ze nu zijn.

Ik ben er heel vroeg in mijn carrière mee begonnen, maar dit is het eerste jaar dat ik uitgebreid heb gereisd en meerdere conventies heb bezocht. Interessant genoeg vind ik ze steeds waardevoller naarmate ik er meer naartoe ga — misschien niet altijd om de redenen die mensen traditioneel gebruiken om te bepalen of een conventie “de moeite waard” is.

Ik ga eigenlijk niet naar conventies met als voornaamste doel merchandise te verkopen of een bepaald aantal nieuwe klanten binnen te halen. Voor mij is hun waarde veel breder. Het is een kans om volledig op te gaan in een omgeving vol andere creatieve mensen: om te zien hoe ongelooflijk getalenteerde artiesten aan het werk gaan, gesprekken te voeren die ik anders niet zou hebben, kennis uit te wisselen, samen te werken, nieuwe connecties te maken en creatief opgeladen naar huis te gaan.

Sommige van de mensen die ik via conventies heb leren kennen, zijn echt belangrijke vrienden geworden. Andere ontmoetingen hebben geleid tot samenwerkingen, kansen of gewoon gesprekken die mijn manier van denken over iets hebben veranderd. En het is ook iets heel anders om het werk van een andere artiest fysiek voor je te zien ontstaan, in plaats van het via een scherm te ervaren.

Natuurlijk kunnen conventies je werk promoten, maar ik denk dat dat op een veel minder lineaire manier gebeurt dan dat je ervan uitgaat dat je erheen gaat en direct de waarde ervan kunt berekenen aan de hand van boekingen of verkopen. Soms is de waarde een relatie die je vormt, iets wat je leert, een idee waar je mee naar huis gaat, of een kans die zich zes maanden later voordoet dankzij iemand die je daar hebt ontmoet.

Ik zie het een beetje als het verschil tussen thuis op de bank kunstboeken doorbladeren en daadwerkelijk naar een museum gaan. Je kunt van beide leren en geïnspireerd raken, maar fysiek ondergedompeld zijn in een omgeving waar om je heen creativiteit ontstaat, is een volkomen andere ervaring. Dat is wat conventies mij geven. Ze verbinden me opnieuw met de bredere tatoeagegemeenschap, en meestal kom ik naar huis en heb ik zin om iets te creëren.

10. Wat begrijpen mensen verkeerd over heavy blackwork?

Ik denk dat een van de grootste misverstanden is dat het zwart zelf het doel is.

Mensen gaan er vaak vanuit dat heavy blackwork inherent zwaar, dominant of visueel overweldigend is vanwege de hoeveelheid egaal zwart die erin zit. Ik zie het bijna op precies de andere manier. Voor mij is zwart een compositorische taal. Het vormt het lichaam, creëert hiërarchie en geeft ruimte en nadruk aan alles wat eromheen en daarin bestaat.

Ik denk soms aan zwart op dezelfde manier als ik denk aan een pauze in muziek. De stilte is niet leeg — het verandert hoe je de noten eromheen ervaart. Zwart kan visueel iets heel vergelijkbaars doen. Het creëert contrast, bepaalt waar het oog naartoe reist en geeft gedetailleerde elementen een plek om te bestaan. In mijn werk zijn de vlakken egaal zwart vaak specifiek aanwezig om de plekken te benadrukken waar het zwart niet is.

Dat is ook waarom negatieve ruimte zo belangrijk is in heavy blackwork. Wanneer je met zulke sterke waarden werkt, wordt elk stukje onbehandelde huid onderdeel van de compositie. De relatie tussen detail, huid en egaal zwart is wat diepte creëert en het werk in staat stelt om het lichaam te vormen in plaats van het simpelweg te bedekken.

Er bestaat ook een misverstand dat heavy blackwork uitzonderlijk pijnlijk moet zijn. Natuurlijk is tatoeëren pijnlijk en ervaart iedereen dat anders, maar ik heb gemerkt dat veel klanten zich verrassend goed in grote vlakken zwart kunnen settelen. De sensatie kan vrij constant zijn, en zodra iemand er een ritme in vindt, kan diegene soms in een bijna meditatieve staat raken.

Dus voor mij gaat heavy blackwork niet echt om hoeveel zwart je op een lichaam kunt zetten. Het gaat erom begrijpen wat dat zwart doet — hoe het het lichaam visueel verandert, hoe het samenwerkt met onbehandelde huid en detail, en hoe zijn aanwezigheid alles wat eromheen meer kracht kan geven.

Tatoeagewerk van Sofiya Belousova.

Volg Sofiya op Instagram: @sofiyabelousova